లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జీవితం – నిజాయితీ, నిరాడంబరత, దేశభక్తికి స్ఫూర్తి

అక్టోబర్ 2 భారతదేశ చరిత్రలో ఎంతో ప్రత్యేకమైన రోజు. ఈ రోజున మహాత్మా గాంధీజీతో పాటు భారతదేశ మాజీ ప్రధానమంత్రి లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జయంతిని కూడా దేశం జరుపుకుంటుంది.

అత్యంత సాధారణ కుటుంబంలో జన్మించి, స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొని, ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొని, చివరకు భారతదేశ ప్రధానమంత్రిగా ఎదిగిన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జీవితం ప్రతి భారతీయుడికీ స్ఫూర్తిదాయకం.

ఆయన ప్రధానమంత్రిగా 9 జూన్ 1964 నుంచి 11 జనవరి 1966 వరకు దేశానికి సేవలందించారు. (PMML)

సాధారణ కుటుంబం నుంచి దేశ ప్రధానమంత్రి వరకు

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయారు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితులు అంతంతమాత్రంగానే ఉన్నప్పటికీ, చదువుపై ఆయనకు ఎంతో ఆసక్తి ఉండేది.

చిన్నతనంలో ఆయన పాఠశాలకు వెళ్లేందుకు వేసవిలో మండే రోడ్లపై కూడా చెప్పులు లేకుండా అనేక మైళ్లు నడిచేవారని భారత ప్రభుత్వ సమాచార ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన జీవితచరిత్రలో పేర్కొనబడింది. ఈ కష్టాలు ఆయనను నిరుత్సాహపరచలేదు. బదులుగా అవే ఆయనలో క్రమశిక్షణ, పట్టుదల, ఆత్మవిశ్వాసం పెంచాయి.

దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం చదువును సైతం పక్కన పెట్టారు

మహాత్మా గాంధీజీ పిలుపుతో ప్రారంభమైన అసహకార ఉద్యమం ప్రభావం శాస్త్రిగారిపై చిన్న వయసులోనే పడింది.  కేవలం 16 సంవత్సరాల వయసులోనే ఆయన స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొనేందుకు తన చదువును పక్కన పెట్టారు. అనంతరం వారణాసిలోని కాశీ విద్యాపీఠంలో విద్యను అభ్యసించారు. అక్కడ ఆయనకు లభించిన “శాస్త్రి” పట్టమే తరువాత ఆయన పేరులో భాగమైంది.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు ఆయన బ్రిటిష్ పాలనలో పలుమార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. మొత్తం సుమారు ఏడు సంవత్సరాలు జైళ్లలో గడిపినట్లు ప్రభుత్వ జీవితచరిత్ర పేర్కొంటుంది.

కట్నం వద్దన్న ఆదర్శ వివాహం

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి వ్యక్తిగత జీవితంలో కూడా విలువలకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

1927లో లలితాదేవితో ఆయన వివాహం జరిగింది. ఈ వివాహంలో సంప్రదాయ కట్నాన్ని ఆయన అంగీకరించలేదు. బదులుగా ఒక చరఖా మరియు కొంత ఖాదీ వస్త్రాన్ని మాత్రమే స్వీకరించినట్లు భారత ప్రభుత్వ సమాచార ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ ప్రచురించిన జీవితచరిత్రలో పేర్కొనబడింది.

ఇది ఆయన వ్యక్తిగత జీవితంలో కూడా సాదాసీదా జీవన విధానాన్ని ఎలా పాటించారో చూపించే సంఘటన.

రైల్వే ప్రమాదం – నైతిక బాధ్యతకు గొప్ప ఉదాహరణ

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జీవితంలో అత్యంత ప్రేరణనిచ్చే సంఘటనల్లో ఒకటి ఆయన రైల్వే మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో జరిగిన రైలు ప్రమాదం.

ప్రమాదంలో అనేక మంది ప్రాణాలు కోల్పోయిన తర్వాత, ప్రమాదానికి వ్యక్తిగతంగా తానే బాధ్యుడిని కాకపోయినా, రైల్వే మంత్రిగా నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ తన పదవికి రాజీనామా చేశారు.

ఆయన రాజీనామాను అప్పటి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆమోదించారు. నెహ్రూ పార్లమెంటులో శాస్త్రిగారి నిజాయితీ, ఉన్నత విలువలను ప్రశంసించారు. ఈ సంఘటన భారత ప్రజా జీవితంలో జవాబుదారీతనానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. పదవి అంటే అధికారం మాత్రమే కాదు… బాధ్యత కూడా అనే సందేశాన్ని శాస్త్రిగారి చర్య మనకు అందిస్తుంది.

“జై జవాన్ – జై కిసాన్”

1965లో భారతదేశం క్లిష్టమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొంది. ఒకవైపు యుద్ధ పరిస్థితులు, మరోవైపు ఆహార కొరత.  ఈ సమయంలో దేశ రక్షణకు సైనికుల సేవ ఎంత ముఖ్యమో, దేశ ఆహార భద్రతకు రైతుల కృషి కూడా అంతే ముఖ్యమని శాస్త్రిగారు దేశానికి తెలియజేశారు.

అందుకే ఆయన ఇచ్చిన ప్రసిద్ధ నినాదం:

“జై జవాన్ – జై కిసాన్”

ఈ నినాదం భారతదేశంలోని సైనికులు మరియు రైతుల సేవకు గౌరవాన్ని వ్యక్తం చేసింది. భారత ప్రభుత్వ ప్రధానమంత్రి సంగ్రహాలయ సమాచారం ప్రకారం, శాస్త్రిగారు ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో వైట్ రివల్యూషన్ మరియు గ్రీన్ రివల్యూషన్‌కు ప్రోత్సాహం లభించింది.

ఆహార సంక్షోభంలో ముందుగా తన కుటుంబానికే ఆచరణ

దేశంలో ఆహార కొరత ఉన్న సమయంలో శాస్త్రిగారు ప్రజలను వారానికి ఒక రోజు ఉపవాసం పాటించాలని కోరారు.

అయితే ఇతరులకు చెప్పే ముందు ఆ ఆలోచనను తన ఇంట్లోనే పరీక్షించాలని ఆయన భావించారు. ప్రభుత్వ ప్రచురణలో పేర్కొన్న ఒక ప్రసిద్ధ సంఘటన ప్రకారం, కుటుంబ సభ్యులు ఆహారం లేకుండా ఒక రోజు ఉండగలరా అని ఆయన ముందుగా తన పిల్లలతోనే పరీక్షించారు. ఆ తరువాతే దేశ ప్రజలను కూడా ఆహార పొదుపు కోసం ఉపవాసానికి ప్రోత్సహించారు. తాను పాటించకుండా ఇతరులకు చెప్పకూడదు అనే గొప్ప నాయకత్వ సూత్రాన్ని ఈ సంఘటన గుర్తుచేస్తుంది.

యుద్ధ సమయంలో ధైర్యమైన నాయకత్వం

1965లో భారత్–పాకిస్తాన్ యుద్ధ సమయంలో శాస్త్రిగారు దేశానికి నాయకత్వం వహించారు. పరిమిత కాలం ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పటికీ, ఆ సమయంలో ఆయన తీసుకున్న నిర్ణయాలు భారత చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించాయి.

ప్రధానమంత్రి సంగ్రహాలయ అధికారిక సమాచారం ప్రకారం, 1965 యుద్ధ సమయంలో ఆయన దేశానికి నాయకత్వం వహించారు.  ఆయన నాయకత్వంలో వినిపించిన “జై జవాన్ – జై కిసాన్” నినాదం దేశ సైనిక శక్తితో పాటు వ్యవసాయ శక్తి ప్రాముఖ్యతను కూడా ప్రతిబింబించింది.

నిరాడంబరతే ఆయన బలం:

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి అత్యున్నత పదవిలో ఉన్నప్పటికీ సాధారణ జీవన విధానాన్ని కొనసాగించారు.

ఆయన జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే మూడు ముఖ్యమైన లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి:

నిరాడంబరత – నిజాయితీ – నైతిక బాధ్యత

భారత ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం కూడా ఆయనను కష్టపడి పనిచేసే, సమర్థవంతమైన, నిజాయితీగల నాయకుడిగా వివరించింది.

నేటి తరానికి శాస్త్రిగారి సందేశం

నేటి యువతకు లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జీవితం అనేక విలువలను నేర్పుతుంది.

కష్టాలు వచ్చినా లక్ష్యాన్ని వదలకూడదు.

పదవి వచ్చినప్పుడు అహంకారం పెంచుకోకూడదు.

బాధ్యత వచ్చినప్పుడు జవాబుదారీతనం స్వీకరించాలి.

ఇతరులకు చెప్పే ముందు మనమే ఆచరించాలి.

దేశ సేవ అంటే పెద్ద పదవిలో ఉండటం మాత్రమే కాదు; మన బాధ్యతను నిజాయితీగా నిర్వర్తించడం కూడా.

ముగింపు

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జీవితం భారతదేశ రాజకీయ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయం. చిన్నతనంలో ఎదుర్కొన్న పేదరికం నుంచి దేశ ప్రధానమంత్రి పదవి వరకు ఆయన ప్రయాణం పట్టుదల, నిజాయితీ, క్రమశిక్షణ మరియు దేశభక్తికి ప్రతీక.

1966 జనవరి 11న తాష్కెంట్‌లో ఆయన మరణించినప్పటికీ, ఆయన ఆలోచనలు మరియు జీవన విలువలు భారతదేశ ప్రజలకు ఇప్పటికీ స్ఫూర్తినిస్తున్నాయి.  లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి మనకు ఇచ్చిన గొప్ప సందేశం ఒక్కటే — దేశానికి సేవ చేయడానికి గొప్ప ఆస్తులు అవసరం లేదు; గొప్ప విలువలు ఉంటే చాలు.

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జయంతి సందర్భంగా ఆ మహనీయుడికి ఘన నివాళులు.

అవును. ఇది లాల్ బహదూర్ శాస్త్రిగారి నిరాడంబరత, నిజాయితీ, ఆర్థిక క్రమశిక్షణకు సంబంధించిన ప్రసిద్ధ సంఘటన. అయితే ఒక చిన్న సవరణ: శాస్త్రిగారు స్వయంగా తన పెన్షన్‌తో కారు రుణం తీర్చలేదు; ఆయన మరణం తర్వాత ఆయన భార్య లలితా శాస్త్రి గారు కుటుంబానికి వచ్చిన పెన్షన్‌తో రుణాన్ని వాయిదాలుగా చెల్లించారు. ఆయన కుమారుడు అనిల్ శాస్త్రి ఈ విషయాన్ని వెల్లడించినట్లు పలు వార్తా వనరులు పేర్కొన్నాయి.

 ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నా కారు కొనడానికి బ్యాంకు రుణం

1964లో లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన కుటుంబానికి సొంత కారు లేదు. ప్రధానమంత్రి కార్యాలయానికి చెందిన కారును కుటుంబ సభ్యులు వ్యక్తిగత అవసరాలకు తరచుగా ఉపయోగించడానికి ఆయన అంగీకరించేవారు కాదు. అందువల్ల కుటుంబ సభ్యుల కోరిక మేరకు ఒక కారు కొనాలని నిర్ణయించారు.

ఆ సమయంలో ఒక ఫియట్ కారు ధర రూ.12,000. శాస్త్రిగారి బ్యాంకు ఖాతాలో రూ.7,000 మాత్రమే ఉండటంతో, మిగిలిన రూ.5,000 కోసం పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ నుంచి రుణం తీసుకున్నారు.

ఆయన ప్రధానమంత్రి అయినప్పటికీ తన పదవిని ఉపయోగించి ప్రత్యేక సౌకర్యం పొందాలని ప్రయత్నించలేదు. సాధారణ పౌరుడిలాగే బ్యాంకు రుణం తీసుకుని కారు కొనుగోలు చేశారు.

అయితే 1966 జనవరి 11న తాష్కెంట్‌లో శాస్త్రిగారు అకస్మాత్తుగా మరణించడంతో ఆ రుణం పూర్తిగా చెల్లించబడలేదు. అనంతరం ఆయన భార్య లలితా శాస్త్రి గారు తనకు వచ్చిన కుటుంబ పెన్షన్ నుంచి ఆ రుణాన్ని వాయిదాలుగా చెల్లించి పూర్తిగా తీర్చారు అని వారి కుమారుడు అనిల్ శాస్త్రి తెలిపారు.

ఆ కారు 1964 మోడల్ క్రీమ్ కలర్ ఫియట్, రిజిస్ట్రేషన్ నంబర్ DLE 6. ప్రస్తుతం అది ఢిల్లీలోని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి మెమోరియల్‌లో ప్రదర్శించబడుతోంది.

Related Topics