ఇటీవలి కాలంలో గిరిజన సమాజాలకు ప్రత్యేక మత కోడ్ ఇవ్వాలనే డిమాండ్ మళ్లీ చర్చనీయాంశమైంది. దీనికి మద్దతు ఇచ్చేవారు గిరిజనుల ప్రత్యేక గుర్తింపు, సంస్కృతి, విశ్వాసాలను పరిరక్షించడానికి ఇది అవసరమని భావిస్తున్నారు. అయితే, వందలాది వైవిధ్యభరితమైన గిరిజన సంప్రదాయాలను ఒకే మత వర్గంలో చేర్చడం నిజంగా వాటి ప్రత్యేకతను కాపాడుతుందా అనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది.
భారతీయ నాగరికతలో ధర్మం అనేది ఒకే ప్రవక్త, ఒకే పవిత్ర గ్రంథం లేదా ఒకే మత సంస్థకు పరిమితమైన భావన కాదు. అనేక ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు, స్థానిక ఆచారాలు, ప్రకృతి ఆరాధన, గ్రామదేవతలు, పూర్వీకుల పూజ వంటి విభిన్న జీవన విధానాల సమన్వయమే భారతీయ సంస్కృతి. గిరిజన సంప్రదాయాలు కూడా ఈ నాగరికతలో అంతర్భాగమే కానీ వేరుపడిన మత వ్యవస్థలు కావు.
వలస పాలకుల కాలంలో రూపొందించిన “గిరిజన మతం”, “ఆనిమిజం” వంటి వర్గీకరణలు భారతీయ చరిత్ర, సంస్కృతి ప్రత్యేకతను పూర్తిగా ప్రతిబింబించలేవు. భారతదేశంలో గిరిజనులు శతాబ్దాలుగా ఇతర సమాజాలతో వాణిజ్యం, వ్యవసాయం, యాత్రలు, పండుగలు, సాంస్కృతిక పరస్పర సంబంధాల ద్వారా మమేకమై జీవించారు. జి.ఎస్. ఘుర్యే, నిర్మల్ కుమార్ బోస్ వంటి ప్రముఖ భారతీయ సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు కూడా ఈ సాంస్కృతిక సమన్వయాన్ని స్పష్టం చేశారు.
జార్ఖండ్ సర్ణా సంప్రదాయం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ దోన్యి–పోలో విశ్వాసం, భీల్, గోండ్ తెగల ఆచారాలు స్థానిక ప్రత్యేకతను నిలుపుకుంటూనే విశాల భారతీయ సాంస్కృతిక ప్రవాహంలో భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి. అలాగే సంతాల్ హుల్, బిర్సా ముండా ఉద్యమం వంటి గిరిజన పోరాటాలు కేవలం స్థానిక సమస్యలకే పరిమితం కాకుండా భారత స్వాతంత్ర్య, స్వాభిమాన పోరాటంలోనూ కీలక పాత్ర పోషించాయి.
ప్రత్యేక మత కోడ్ కంటే గిరిజన సమాజాల అసలు అవసరాలు విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి, స్థానిక భాషల పరిరక్షణ, మౌఖిక సంప్రదాయాల నమోదు, పవిత్ర ప్రకృతి ప్రాంతాల సంరక్షణ, సంప్రదాయ జ్ఞాన వ్యవస్థల అభివృద్ధి, రాజ్యాంగ పరిరక్షణల సమర్థ అమలు వంటి అంశాల్లో ఉన్నాయి. కేవలం పరిపాలనా వర్గీకరణ ఈ సమస్యలకు పరిష్కారం కాదు.
భారతీయ నాగరికత యొక్క గొప్పతనం వైవిధ్యాన్ని గౌరవిస్తూ ఏకత్వాన్ని నిలబెట్టడంలో ఉంది. గిరిజన సమాజాలు ఈ నాగరికతకు వెలుపలివారు కాదు; దాని అత్యంత ప్రాచీన సంరక్షకులు. అందువల్ల ప్రత్యేక మత కోడ్పై చర్చ రాజకీయ లేదా పరిపాలనా పరిమితులను దాటి, గిరిజనుల వారసత్వాన్ని సంరక్షిస్తూ భారతీయ నాగరిక ఏకత్వాన్ని బలోపేతం చేసే దిశగా సాగాలి.